Filed under: Bloggið
Það er alltaf einhver viðurkennd réttarheimild sem er grundvöllur réttarreglu sem bindur borgarana og framfylgt er af ríkisvaldinu Réttarheimildirnar eru almennt skuldbindandi (ólíkt lögskýringarsjónarmiðum). Hinar hefðbundnu réttarheimildir í skattarétti, sem eru almennt viðurkenndar í dag, eru;
settur réttur; í þrengri merkingu og stjórnvaldsfyrirmæli. Undir það falla;
Sett lög; Sjórnarskráin, lög um MSE, lög um EES, Almenn lög þ.m.t bráðabirgðalög (ekki þó fjárlög og tekjuskattslögin eru meginlög), lögmætisregla skattaréttar (þ.e. sköttunarheimild aðeins í settum lögum frá löggjafanum) Hafa á bakvið eyrað einnig að ítarlegri lagaheimild þarf til að setja skatt heldur en þjónustugjöld
Stjórnvaldsfyrirmæli; lögmætisregla stjórnsýsluréttar og lögmætisregla. Skattaréttar (lagaskyldureglan) þ.e. einföld lagaheimild ekki nóg – verður að vera mælt fyrir um skattinn í settum lögum. Stjórnvaldsfyrirmælin eru reglugerðir (lagasetningarreglugerðir sjá dóm um ýmis gjöld til framleiðsluráðs ) reglur, auglýsingar skattmöt
réttarvenja; löng venja er í framkvæmd í skattarétti. Sjá í þessu sambandi kjarnfóðurgjaldsdóminn þar sem segir í rökum dómstólsins að löng og athugasemdalaus venja væri um valdframsal til ráðherra væri til staðar ef skoðaður er hrd. 64/1999 (reifaður í fótnótu 1) þá sést að þetta á ekki lengur við. Dómstólar eru þó varkárir að viðurkenna stjórnsýsluvenjur í skattframkvæmd. Venja getur bundið skattyfirvöld.
fordæmi, dómafordæmi, stjórnsýslufordæmi (leiðbeinandi efni (ákvarðandi bréf t.d.)), bindandi álit og ákvarðanir og úrskurðir (úrskurðir skattstjóra, og yfirskattanefndar) Stjórnvöld (skattayfirvöld) eru bundin bæði hrd og héraðsdómum. Borgarar geta einnig byggt rétt sinn á dómafordæmum. Lagabreytingar í dómum eru tíðar og má þá jafnvel segja að fordæmisgildi dóma minna en ella. Stjórnsýslufordæmi eru lögskýringargögn en geta verið bindandi fyrir ákveðin skattayfirvöld vegna jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar (1. mgr. 11. gr. stjórnsýsluréttarlaga) Helstu stjórnsýslufordæmi í skattaframkvæmd eru leiðbeinandi efni RSK, bindandi álit RSK og fjármálaráðherra og ákvarðanir og úrskurðir skattyfirvalda (sérstaklega yfirskattanefndar) Skattborgararnir geta byggt rétt á stjórnsýslufordæmum. Leiðbeinandi efni ríkisskattstjóra bindur ekki borgarana en bindur þó lægra sett skattyfirvöld. Um bindandi álit gildir að viðkomandi aðilar eru bundnir álitinu. Úrskurður bindir viðkomandi skattaborgara og hefur úrskurður yfirskattanefndar langmesta vægi og er yfirskattanefnd æðsti úrskurðarvaldshafi á stjórnsýslustigi skattaréttar og birtir hann fordæmisgefandi úrskurði sína. Þeir binda öll skattyfirvöld í almenna skattakerfinu líka fjármálaráðherra.
meginreglur laga
eðli máls.
Þjóðréttarsamningar (tvísköttunarsamningar og aðrir ólögfestir þjóðaréttarsamningar
Álit umboðsmanns alþingis
Reglur reikningsskilaráðs
Norrænar fyrirmyndir (einkum danskar)
Fræðirit.
Réttarheimildir eru plúralískar (það skiptir máli frá hvaða sjónarhorni við horfum á þær) Engin eiginleg goggunarröð í augum dómstóla en allra jafnan er settur réttur nr. 1. Innan setts réttar gildir lex superior fyrst og fremst. Ef árekstur verður á milli réttarreglna eða réttarheimilda í skattarétti eru það reglurnar um lex superior (æðri reglur ganga framar lægra settum), lex specialis (sérreglur ganga framar almennum reglum) og lex posterior (yngri lög ganga framar eldri lögum). Aðeins dómstólar geta vikið settum lögum til hliðar vegna árekstra við stjórnarkrá ekki stjórnvöld þar með talið yfirskattanefnd, yfirskattnefnd getur því ekki úrskurðar lög gegn stjórnarskránni en geta þó skýrt skattalögin almenningi í hag (samræmingarskýring) Stjórnvöld og dómstólar ættu þó að reyna að túlka ákvæði skattalaga með hliðsjón af stjórnarskráarákvæðum sem geyma grundvallareglur skattaréttar.
Markmið með lögskýringum er að finna leið til að fara á skýringu setts lagaákvæðis eða annan kost til að komast að niðurstöðu um efni setts ákvæðis. Þ.e. lögskýringarsjónarmið eru þau rök sem til þarf að skýra ákvæðið. Lögskýringarsjónarmið eru almennt ekki skuldbindandi (ólíkt réttarheimildunum) Við lögskýringar er texti skoðaður útfrá málfarslegu sjónarmiði og tiltæk lögskýringargögn eru skoðuð, einnig eru lögskýringarsjónarmið skoðuð og önnur sérstök atriði t.a.m forgangsreglur vegna árekstra á settum reglum. Lögskýringarsjónarmiðin eru; textaskýringar (orð, texta og setningarfræðileg atriði (orðanna hljóðan)), forsaga (sögulegur bakgrunnur þ.e. tilurð ákvæða o.s.frv.), samræmisskýring (lagasamræmi (samræmi innan og á milli lagabálka og lagaákvæða) samræmi við venju, fordæmi, meginreglur, eðli máls og þjóðarréttarsamninga), markmiðsskýringar (vilji, tilgangur, stefna löggjafans og með lögunum) samanburðaskýringar (samanburður við sambær erlend ákvæði og erlenda framkvæmd) og að lokum sérsjónarmið á tilteknum réttarsviðum (mannréttindavernd, stjórnsýsla og skattaréttur) Lögskýringar í skattarétti eru sú aðgerð að ákveða hvaða tilvik falla undir setta lagareglu og hvaða tilvik falla utan hennar. Um meginregluna (bæði í skattarétti og í öðru réttarfögum) um að skýringu þurfi samkvæmt orðanna hljóðan þarf sérstök rök til að víkja frá sem finnast þá í lögskýringasjónarmiðum samkvæmt lögskýringargögnum. Um mannréttindarákvæði ber að skýra borgurunum í hag sbr. framadóminn (leigubílastjórinn og félagaréttur) og skýra þarf vafa borgurunum í hag og skýra þau atriði sem takmarka grundvallarréttindi þröngt og þau ákvæði sem ætluð eru til að tryggja réttindi rúmt (NotBene í skattarétti eru slík ákvæði oft undantekningarreglur og því oft skýrð þröngt).
Um lögskýringar í skattarétti er að einhverju leiti ríkjandi sjónarmið að skýra eigi vafa skattaðila í hag (má í þessu tilliti líta til samherjadómsins nr. 202/2000 , sjá fótnótu) en það er þó ekki algilt en í svokallaða byggðarþjónustumáli nr. 344/2005 )
EES samningurinn er umfangsmesti milliríkjasamningur sem Ísland er aðili að. Samningurinn er dínamískur þ.e. að allar breytingar og viðbætur á honum eru yfirteknar. Til að tryggja einstleitni samningsins eru allar reglur EB yfirteknar sem eru á gildissviði EES á gildisdegi. Skýra skal lög og reglur til samræmis samningsins og ganga ákvæði samningsins framar ákvæðum annarra laga og er litið á hann sem sérlög sbr. bókun 35. Ekki er fjallað um beina skatta í samningnum sjálfum og engar tilskipanir teknar á sviði beinna skatta heldur teknar upp. Í 14. gr. EES samingsins er þó fjallað um vöruskatta sjá í því tilliti hrd. nr.